اندیشه‌ی نیک، پاکی و راستی، سنجه‌های گزینش همسری زرتشتیان

اندیشه‌ی نیک، پاکی و راستی، سنجه‌های گزینش همسری




بیتا مهبد :
پیوند زناشویی، از کارهای پسندیده در آیین زرتشتی است و سرباز زدن از آن، از کارهای ناشایست به‌شمار می‌آید. در ایران باستان مردی که زن داشت و دارای فرزند بود، بر مرد بدون زن و فرزند برتری داشت و از ارج بیشتری برخوردار بود، زیرا افزون بر خوبی‌های مادی و مینوی که هر مرد و زن به‌دست می‌آورند، وجود او را در جامعه مفید و جایگاه او را گرامی‌تر نشان می‌دهد. همچنین به انجام یکی از خویشکاری این جهان که تولیدمثل باشد، موفق می‌گردد و از آنجایی که برپایه‌ی دین زرتشتی خویشکاری انسان، پیروی از نیکی بوده و باید بر ضد بدی بجنگد و در رزمگاه مینوی جهان چون سربازی انجام وظیفه کند از این رو کسی که بر این سربازان بیافزاید و به تقویت لشکر نیکی اقدام کرده و سبب می‌شود که جهان را نیکی و راستی فراگیرد.
در اوستا زنی که شوهر دارد به نام «نِمانوپَتنی»و مردی که زن اختیار کند به نام «نمانوپئیتی» نامیده می‌شود. «نمانو» به‌معنی خانه و خانواده است و بخش دوم هر دو واژه به‌چم رییس و رهبر را می‌رساند. این واژه‌ها در تفسیر پهلوی به‌گونه‌ی کدبانو و کدخدا در آمده است.
در آیین زرتشتی، دختر و پسر بر پایه آزادی و با رای خود، همسر خود را برمی‌گزینند. پدر، مادر و خویشان نباید در این گزینش پافشاری انجام دهند.
اشوزرتشت پیامبر ایرانی در «هات 53 بند 3 » به عروس و داماد چنین می‌فرماید:
«ای پوروچیستای اسپنتمان هیچدسپان، ای جوان‌ترین دختر زرتشت، مزدا اهورا، آن کس را که به اندیشه‌ی نیک و به پاکی و راستی پابند است، به همسری به تو می‌دهد. پس با خرد خود همپرسگی کن، و با پارسایی و با دانش نیک رفتار کن.»
در زمان باستان پیوند زناشویی به پنج نام گوناگون در دفترهای زناشویی ثبت می‌شد:
1- پادشاه زن: هنگامی دختری پس از رسیدن به سن بلوغ به‌همسری پسری با خشنودی پدر و مادر در می‌آمد پیوند زناشویی آنها به‌نام «پادشاه زن» بسته می‌شد و به‌همین نام در دفتر زناشویی ثبت می‌شد. پادشاه زن از کامل‌ترین حقوق و مزایای زندگی زناشویی بهره‌مند می‌شد و امور خانه و فرزندان را با شوهر به‌گونه‌ای اشتراکی اداره می‌نمود.
2- چاکر زن: اگر زن بیوه پس از در گذشت شوهر نخستین، به‌همسری دیگری در می‌آمد این پیوند زناشویی به نام «چاکرزن» ثبت می‌شد. زیرا برای شوهر نخست خود «پادشاه زن» و برای شوهر دوم خود «چاکرزن» بود.
3- ایوک زن: هنگامی که مردی دارای فرزند پسر نبود، اگر فرزند او دختر بود زناشویی دختر او به نام «ایوک زن» ثبت می‌شد و نخستین پسری که از این زناشویی به‌وجود می‌آمد به فرزندی جد مادری خود در می‌آمد.
4- ستر زن: در زمان باستان چون پسر بالغی بدون زن و فرزند درمی‌گذشت، خویشان و بستگان او می‌بایستی دوشیزه‌ای را به‌خرج خود و به‌نام آن در گذشته به نام «ستر زنی» به‌همسری جوانی در آورند. تنها شرط این زناشویی آن بود که زن و شوهر پیمان می‌بستند که یکی از پسران خود را به‌فرزند خواندگی فرد در گذشته بدهند.

5- خود رای زن: چنانچه پسر و دختری که به سن قانونی رسیده بودند نسبت به‌هم علاقه درونی پیدا کرده و خواستار زناشویی می‌شدند ولی پدرو مادر دختر به‌علتی به‌این امر خشنود نبودند، پیوند زناشویی آنها حتا برخلاف میل پدر و مادر انجام می‌شد و این پیوند به نام «خود رای زن» ثبت می‌گردید و دختر از ارث پدر و مادر خود بهره‌ای نمی‌برد.

با سپاس از امرداد

سند تاریخی365سال دیرینگی آتش ورهرام کرمان از شاه ورهرام ایزد به

سند تاریخی365سال دیرینگی آتش ورهرام کرمان از شاه ورهرام ایزد به موزه زرتشتیان منتقل خواهد شد
تاریخ : دوشنبه ، 13 اردیبهشت ماه ، 1389
موضوع : فرهنگی

آرمیتا فرهمند - به کوشش آرش ضیاتبری تاریخچه ی سنگی آتش ورهرام ، آتشکده ی کرمان  که 365 سال دیرینگی دارد و در زمانی برای حفاظت درساختمان مشرق شاهورهرام ایزد نصب شده است به موزه  مردم شناسی زرتشتیان منتقل خواهد شد .ضیاتبری بیان کردکه : تاریخ این سنگ نوشته 1014 یزدگری برابربا 1024 خورشیدی است.و قرار است پس از موافقت انجمن در آیینی ویژه رونمایی شود ودر موزه مردم شناسی زرتشتیان جای گیرد. که از این پس این کهن ترین شی موزه خواهد بود.

    وی افزود که دستور رستم بندار مهرگان پس از یکسال ونیم توانست آتش ورهرام رادر کرمان جمع آوری کند ودر سال 1024 خورشیدی این آتش را در آتشکده ی محله ی شهر تخت نشین نماید.که پس  از جابجایی این آتش به آتشکده ی قناتغستان با ویران شدن آن آتشکده ، سرانجام آتش ورهرام آتشکده قناتغستان در سال 1302 با اجرای مراسمی ویژه توسط پنج موبد کرمانی و قناتغستانی  به نامهای 1- موبد بهرام اسفندیار آریایی 2- موبد نوشیروان جهانگیر اشیدری 3- موبد گشتاسب جهانبخش  4- موبد بهمن جهانبخش 5- موبد اردشیر سهراب به آتشکده نوساز کرمان منتقل و در جایگاه فعلی آن تخت نشین شد . این آتش پس از آتش ورهرام یزد دومین آتش ورهرام فروزان ایران می باشد .آرش ضیاتبری که سالهاست درباره تاریخ زرتشتیان پژوهش می کند می گوید هنگامی که  مری بویس برای پژوهش های کیش زرتشتی به ایران آمده بود یک ماه در خانه ی شاه جمشید سروشیان می ماند وی که در جستجوی این سنگ نوشته بوده است به شوند خراب شدن آتشکده ی محله ی شهر با شماری از کارگران شاه جمشید سروشیان به جستجوی سنگ نوشته می پردازند که پس از کشف آن ، تاریخچه ی سنگی آتش ورهرام، را درشاهورهرام ایزد قرار می دهند که به شوند ساخت وسازهایی که درسال های گذشته در شاهورهرام ایزد انجام شده است .بخشی از این سنگ نوشته به ،زیر گچ فرو رفته است. که پس از بیرون آوردن  آن ، بزودی این کتیبه  در نخستین موزه ی مردم شناسی زرتشتیان جای خواهد گرفت.

متن سنگ نوشته بدینگونه است :

بنام ایزد عصر شهنشاه صاحب قران               آفتاب اقبال کیوان آمد و برجیس امتحان

کدخدای شهر انصاف و خدیو ملک عدل           زافریدون بهتر و افزون تر از نوشیروان

مالک کیهان شهنشاه جهان عباس شاه               قاتل تورانیان و قبله ایرانیان

از امیران و دلیران کایستاده بر در از              بهر خدمت خودچگویم بلکه هم خیل شهان

در چونین عهدی اگر بر سر نشد طاق جنان      از شرف نبود عجب خاصه در دارالامان

خانقاه و مسجدو حوض و رباط و میل و پل      نیز هریک ساخت اینجا یافت مزد آنجا جنان

ایکه زیر طاق محرابی برو پرچین ببین          از غرور باز آی کان گاه طاعتت یابد قران

عرشه ما گشت پیشانی به نیت پاک دار          با حذر باش از خدنگ غیب این ابرو کمان

ای ردان و موبدان این خانه دیگر خانه ایست    دل مگردان جز بتسبیح و ستایش بر زبان

این سرا صورت نخواهد زانکه جای سیرت است   خانه مهر است کی گنجد در این نقش ردان

خانه هست این بنا از جمله تصویرها                چون ضمیر روشن و چون سینه صافی دلان

تاب باورهای رویائی ندارد این مقام                باش عارف ورنه خیز و کن بتک بار گران

این اطاعتگاه را بهر دعای خیر ساخت             از زر خود رستم بندار ابن مهرگان

مرزبان جست از خرد سال بنایش گفت باد          پایه این طاق نو تا سالهای جاودان

                                                                                  ( 1014 یزدگردی )

***

با سپاس از سایت وهیشتا

سرگذشت آتش ورهرام یزد

در زمان فرمانروایی ساسانیان بر ایران، سه آتش پر ارج و پرشکوه- به دلیل قدمت دیرپایشان- از شأن و شهرت بیشتری برخوردار بودند و بر همین پایه، آنها را « آتش ورهرام» یعنی« آتش پیروزی» نام نهاده بودند. یکی از آنها « آذرفرنبغ» نام داشت. و در شهر کاریان فارس (آتشکده کاریان) قرار داشت.

آتش آتشکده کاریان را در سده دهم میلادی، برای رهانیدن از یورش بیگانگان یا بیگانه پرستان از آنجا به یزد آوردند و در آتشکده بزرگ شهر، برافروختند. این آتشکده در حدود سال 513 هجری قمری تخریب شد و زرتشتیان، آتش مقدس خود را برداشتند و آن را در غاری در کوه « شگفت یزدان» بین عقدا و پارس بانو پناه دادند. آتش ورهرام 30 سال در آن غار پنهان بود. سپس آن را به مدت دویست سال در روستاهای زرتشتی نشین اطراف یزد جابجا کردند تا مورد دست درازی متجاوزان قرار نگیرد. در سال 750 ه.ق، روستایی به نام ترک آباد نزدیک اردکان بنیاد یافت و بیشتر زرتشتیان یزد و به ویژه موبدان به آنجا کوچ کردند. در آن زمان، آتش مقدس نیز به ترک آباد انتقال یافت و سیصد سال در آنجا نگهداری گردید. در این سال، همزمان با آغاز گسیختگی شیرازه جامعه زرتشتیان در ترک آباد، آتش مقدس از آنجا دوباره به شریف آباد برده شد و در حدود سال 1189 هجری مجدداً به یزد بازگردانده شد و در محله دستوران یزد(کوی موبدان) در خانه کوچکی پنهانی نگهداری گردید.پس از چند سال، ساختمان مناسبی با دهش خیر اندیشانی از هندوستان برای آن ساخته شد. این آتشکده یکبار در سال 1272 هجری توسط مانکجی لیمجی هاتریا و بار دیگر در سال 1327 هجری بازسازی گردید. ساختمان این آتشکده که امروز به نام «درمهر دستور خدایار» معروف است در کوی موبدان قرار دارد و آتشدان سنگی آن را گرچه ضربه های پتک زمان، درهم شکسته است هنوز در آتشگاه کوچک و دود گرفته اش استوار و پابرجا ایستاده است.
سنگ بنای ساختمان کنونی آتش ورهرام یزد در آبان ماه سال 1313 خورشیدی توسط انجمن اکابر صاحبان پارسی هندوستان بر 6881 متر مربع از زمین های اهدایی  نهاده شد و در فروردین سال 1321 خورشیدی آذر دیر سال و دیر پای فرنبغ در آتشگاه نوبنیاد آن، « تخت نشین» گردید.

برگرفته از کتاب «آتش و آتشکده» خداداد خنجری

یاد آور می شوم یکی از محل هایی که آتش در آن سیصد سال نگهداری شده خانه نیاکان موبد آذر گشسب در محله یزد می باشد که امید است ،بزرگان برای حفظ آن محل تلاش کنند.

مطالب زیر ازسایتhttp://magna.blogfa.com برگرفته شده است.

آتش ورهرام یزد

بزرگترین آتشکده روشن در ایران ،آتش ورهرام یزد است.آتشکده ای که آذرفرنبغ فیروز آباد فارس در دوران باشکوه ساسانیان را بهی آورد.

بنا بر تاریخ طبری،آتشکده بزرگی در یزد روشن بوده و بهدینان زیادی در آنجا به نیایش می پرداختند. این آتشکده در دوران غزنویان به مسجد جامع یزد تبدیل شده  و آتش آن به محل نامعلومی انتقال یافته است.برخی ها بر این باورند که آتش آن به هندوستان رفته و آتشکده سورت را روشن کرده است.این در حالی است که آتشکه بزرگ آذرفرنبغ تا دوران مغول روشن بوده و فیروز آباد همچنان اهمیت و نفوذ دینی خود را حفظ کرده بود.در هنگام یورش مغول به فارس ،موبدان آتش کاریان را برداشته و به روستای عقدا در شمال اردکان می روند و آتش ورهرام را در غاری پنهان می کنند.پس از آن در زمان تیموریان به ترک آباد آورده  و آتشکده بزرگی را از آن تخت نشنین می کنند. در این دوران مرکز دینی ایران از فارس به ترک آباد انتقال یافته و موبدان موبد و هیربدان بزرگ در آنجا ساکن شدند.با ظهور صفویه و فشارهای فراوان آنها موبدان مجبور به ترک این دیار شده و آتش ورهرام را به محله دستوران یزد انتقال دادند.آنطور که گفته می شود،این آتش چندین سال در منزل موبد موبدان و چندی دیگر در گهنبارخانه فروزان بوده تا اینکه در زمان افشاریه در آتشکده محله تخت نشنین می شود.روایت دیگر حکایت از آن دارد که آتش ورهرام از ترک آباد در دوران صفویه به شریف آباد اردکان رفته  و سپس در دوران زندیه به یزد می آید.

با آمدن مانکجی به ایران،پارسیان کمک های مالی بیشماری برای ساخت آتشکده یزد به همکیشان خود کردند . به طوریکه آتشکده ای به سبک آتشکده شاهنشاهی بمبئی ساخته شد .در دوران های بعدی اتاق های یزشن خوانی، جشن خوانی و تالارپذیرایی در اطراف آن شاخته شد. هم اکنون آتش ورهرام یزد در سازمان میراث فرهنگی ایران به ثبت رسیده و بازدید کنندگان فراوانی رابه خود می بیند.

آتش ورهرام شریف آباد اردکان یزد

نمای درونی آتش ورهرام شریف آباد

ابتذا واژه یزد با ایزد و یزدان هم‌ریشه است و معنی آن پاک و مقدس، در خور تحسین، و آفریننده خوبی‌هاست. این شهر به اسامی "دارالعباده" یا "کثه" مشهور بوده است ،تاریخ سکونت انسان در این خطه، از هزاره سوم پیش از میلاد فراتر رفته است ،این منطقه به‌واسطه دور بودن از پایتخت‌های مهم و مراکز قدرت اداری و دیوانی، از لشکرکشی‌ها و ویرانی‌ها کمتر آسیب دیده و از این‌رو بافت سنتی آن تا حدی حفظ شده است . دوران طلایی و شکوفایی یزد در زمان آل‌بویه و اتابکان بود. در این دوره مسجدها، مدارس، و کتابخانه‌هایی در یزد احداث شد .

یزد مرکز زرتشتیان جهان است. حضور مؤسسات فرهنگی و اجتماعی پیروان این دین در آن کاملا محسوس بوده است و بخش مهمی از هویت این شهر را تشکیل می‌دهد.

سپس اردکان از دو کلمه "ارد" و"کان" تشکیل شده که ارد به معنی مقدس وکان به معنی معدن می‌باشد. اما در جامع مفیدی ارد را به کسر الف به معنی دور معنی کرده و نوشته است چون اطراف اردکان معادن زیاد وجود دارد، در نزد مردم این منطقه به اردکان معروف شده است. ممکن است بانیان اردکان نیز زرتشتیان بوده باشند. در این صورت احتمال می رود نام اردکان از کلمه "ارتاکان" به معنی راستی و درستی آمده باشد که در آیین زرتشتی یکی از ایزدان است.

اردکان از دیر باز محل سکونت زرتشتیان نیز بوده و هم اکنون چندین خانوار زرتشتی در شریف آباد اردکان ساکن می باشند و دارای در مهر شریف آباد ،پیر شاه آذر خروه ،پیر دادار اورمزد،پیر شاه فریدون ،پیر شاه تشتر ایزدوپیر شاه اشتاد ایزدهستند. همچنین درکوههای اطراف این شهر پرستشگاههای زرتشتیان وجود دارند که از معروفترین آنها می توان پیر سبز یاچک چک را نام برد که از بزرگترین پرستشگاههای زرتشتیان در جهان محسوب می شود. پیر پارس بانو وپیر هریشت که همه ساله زرتشتیان زیادی را از سراسر جهان، برای انجام مراسم خاص در اوایل تیر ماه، پذیرا می باشد.

این شهر کویری بدلیل دارا بودن معادن زیاد در نزد ایران دوستان به "بهشت معادن" نیز مشهور گردیده است که از جمله این معادن می توان به معدن اورانیم، معدن سنگ آهن چادرملو، معدن باریت، سرب، روی، طلا، تنگستن و سیلیس اشاره کرد. در حوزه شهرستان اردکان در حال حاضر شصت معدن فعال می باشد.

مسیر ونقشه شریف آباد, یزد, ایران

نمای ترکیبی آتش ورهرام شریف آباد

مکان های مقدس زرتشتی

یزدYazd, Iran
Location:	مکانSites	Located by:
Peeri Sabz (Shrine)	پیر سبز	Farrokh Mehrshahi
Peeri Herisht (Shrine)	پیر هریشت	Farrokh Mehrshahi
Peeri Banoo (Shrine)	پیر بانو	Farrokh Mehrshahi
Peeri Naraki (Shrine)	پیر نارکى	Farrokh Mehrshahi
Peeri Narestaneh (Shrine)	پیر نارستانه	Farrokh Mehrshahi
Peeri Maseti (Shrine)	پیر ماستى	Farrokh Mehrshahi
Peeri Sarv-e Cham (Cedar Shrine)	پیر سور چم	F.Demehri
Nasrabad Fire Temple	آتشکده نصرآباد	Farrokh Mehrshahi
Cham Dakhmeh	دخمه چم -ذین آباد	Farrokh Mehrshahi
Tower of Silence	دخمه	Farrokh Mehrshahi
Cemetery	آرامگاه یزد	Farrokh Mehrshahi
Markar Time Square	میدان  ساعت، برج مارکار	Farrokh Mehrshahi
Zoroastrian Villagesمحله هاى زرتشتى نشین
Ahrestan	اهرستان	Farrokh Mehrshahi
Cham	چم	Farrokh Mehrshahi
Kasnavieh	کسنویه	Farrokh Mehrshahi
Khairabad	خیرآباد	Farrokh Mehrshahi
Khoramshah	خرمشاه	Farrokh Mehrshahi
Koucheh Beyok	کوچه بیوک	Farrokh Mehrshahi
Mahlat	محله	Farrokh Mehrshahi
Maryamabad	مریم آباد	Farrokh Mehrshahi
Mazra Kalantar	مزرعه کلانتر	Farrokh Mehrshahi
Mobarakeh	مبارکه	Farrokh Mehrshahi
Mehdiabad	مهدى آباد	Farrokh Mehrshahi
Nosratabad	نصرت آباد	Farrokh Mehrshahi
Nasrabad	نصرآباد	Farrokh Mehrshahi
Nasrabad, Water Storage	آب انبار نصر آباد	Farrokh Mehrshahi
Taft	تفت	Farrokh Mehrshahi
Zainabad	ذین آباد	Farrokh Mehrshahi
sharifabad	شریف آباد
استان فارس Fars-Shiraz, Iran
Persepolis	تخت جمشید	Farrokh Mehrshahi
Naghsh-e Rostam	نقش رستم	Farrokh Mehrshahi
Ka'beh Zartosht	کعبه زرتشت	Farrokh Mehrshahi
Tomb of Cyrus the Great	آرامگاه کورش بزرگ	Farrokh Mehrshahi
Sivand Dam	سد سیوند	Farrokh Mehrshahi
Shiraz Cemetery	آرامگاه شیراز	Farrokh Mehrshahi
Palace of Ardeshir	کاخ اردشیر- فیروز آباد	Farrokh Mehrshahi
Darabgerd  a Sassanid City	دارابگرد، شهر ساسانى	Farrokh Mehrshahi
تهران  Tehran, Iran
Mt Damavand	دماوند	F. Demehri
Khosravi-Iraj Halls	سالن خسروى-ایرج	F. Demehri
Firooz Bahram High School	دبیرستان فیروز بهرام	F.Demehri
Ghasr-e Firoozeh	قصر فیروزه	Farrokh Mehrshahi
Fire Temple-Adorian	آدریان	F. Demehri
Rostam Baugh-TehranPars	رستم باغ	F.Demehri
Markar Complex & Fire Temple	مجتمع فرهنگى مارکار	F.Demehri
Anooshiravan Dadgar High School	دبیرستان  انوشیروان دادگر	F.Demehri
Guiv Elementary School	دبستان گیو	F.Demehri
Jamshid-e Jam Elementary School	دبستان جمشید جم	F.Demehri
Faravahar Youth Organization	سازمان فروهر- جوانان زرتشتى	F.Demehri
Koushk-e Varjavand	کوشک ورجاوند، جاده قدیم کرج	Farrokh Mehrshahi
بمبئى، هندوستان Mumbai, India
Godrej Baugh Agyari(Fire Temple)	آتشکده  گودرج	F. Demehri
Tower of Silence Fire Temple	آتشکده آرامگاه	F. Demehri
Tower of Silence	دخمه هاى هندوستان	F. Demehri
هندوستان ، سنجان Sanjan India
First Parsi Settelment	اولین محل سکونت پارسیان	F. Demehri
Sanjan Fire Temple	آتشکده سنجان	F. Demehri
پاکستان کراچى Pakistan, Karachi
BVS Parsi High School	دبیرستان پارسیان	F. Demehri
Saleem's Home-Parsi Institute	انستیتیو پارسى سلیم -	F. Demehri
Gora Qabristan - Cemetery	آرامگاه	F. Demehri
Karachi Parsi Institute	موسسه آموزشى پارسیان کراچى	Farrokh Mehrshahi
ونکوور، کانادا  Vancouver, Canada
Rostam Guiv, Dar-e Mehr	در مهر، ارباب رستم گیو	F. Demehri
تورنتو،  کانادا  Toronto,  Canada
Mehraban Guiv Dar-e Mehr	د ر مهر، مهربان گیو	F. Demehri
سن حوزه، کالیفرنیا San Jose, CA
Rostam Guiv, Dar-e Mehr	در مهر، ارباب رستم گیو	F. Demehri
Zoroastrian Cemetery -Los Gatos	بخش زرتشتیان آرامگاه	Farrokh Mehrshahi
جنوب کالیفرنیا Southern California
Rostam Guiv, Dar-e Mehr	در مهر، ارباب رستم گیو	F. Demehri
New York نیویورک
Rostam Guiv, Dar-e Mehr	در مهر، ارباب رستم گیو	F. Demehri
Chicago شیکاگو
Rostam Guiv, Dar-e Mehr	در مهر، ارباب رستم گیو	F. Demehri
Central Asia   آسیاى مرکزى
Aral Sea (lake)	دریاچه آرال	F. Demehri
	با سپاس ازhttp://magna.blogfa.com